آق داغ؛ قلمرو امن پلنگ ایرانی

در جنوب شرقی استان اردبیل، جایی که کوه‌های بلند با آسمان تلاقی می‌کنند، منطقه‌ای قرار دارد که فراتر از یک پهنه جغرافیایی، قلب تپنده حیات وحش از جمله پلنگ و تنوع زیستی منطقه است.

به گزارش آینه خبر به نقل از خبرگزاری فارس، در جنوب شرقی استان اردبیل، جایی که کوه‌های بلند با آسمان تلاقی می‌کنند، منطقه‌ای قرار دارد که فراتر از یک پهنه جغرافیایی، قلب تپنده حیات وحش و تنوع زیستی منطقه است. این منطقه امروزه به عنوان یکی از ارزشمندترین گنجینه‌های طبیعی ایران شناخته می‌شود. این منطقه با وسعتی بالغ بر ۹۳ هزار هکتار، نه تنها مرزی میان تپه‌های سرسبز و قله‌های پوشیده از برف است، بلکه سپری است که از گونه‌های بی‌شمار جانوری و گیاهی در برابر تغییرات محیطی محافظت می‌کند.بر اساس گزارش اداره کل حفاظت محیط زیست استان اردبیل، قله آق‌داغ با ارتفاع سه هزار و ۳22 متر از سطح دریا بلندترین نقطه منطقه خلخال است و اختلاف ارتفاع آن با پست‌ترین نقطه یعنی بستر رودخانه قزل‌اوزن در سرخ‌آباد موجب شده تا آق‌داغ دارای تغییرات محسوس اقلیمی و تنوع زیستی فوق‌العاده‌ باشد.تنوع زیستی؛ از قله تا درهمنطقه آق‌داغ با تغییرات ارتفاعی چشمگیر از ۶۰۰ متر در سطح رودخانه قزل‌اوزن تا ۳۳۲۲ متر در قله کوهستان، شاهد تنوع اقلیمی بی‌نظیری است. این تفاوت ارتفاعی، باعث ایجاد سه تیپ آب‌وهوایی گرم، معتدل و سرد شده که نقش کلیدی در شکل‌گیری پوشش گیاهی منطقه ایفا می‌کند. در بخش‌های جنوبی، به دلیل پناه گرفتن در میان کوه‌ها، اقلیم گرمسیری و گیاهان گرمسیری خودنمایی می‌کنند، در حالی که در ارتفاعات بالا، با زمستان‌های سرد و برف‌های دائمی، پوشش گیاهی حالت سردسیری به خود گرفته است.

انبار ذخیره گیاهی؛ تنوعی بی‌همتاپوشش گیاهی در آق‌داغ، نتیجه مستقیم تلاقی شرایط آب‌وهوایی، توپوگرافی و نوع خاک است. در این پهنه وسیع، می‌توان سه نوع اصلی مراتع ییلاقی، قشلاقی و جنگلی را مشاهده کرد. گونه‌های درختی و درختچه‌ای منطقه، شامل ارس (که گونه غالب و دارای اهمیت حیاتی است)، ازگیل، گلابی، ککم، مو، خیار، سنجد، شیلان، زرشک، سیاه کوتی، سیاه ولیک، سیاه تلو، بلوط، داغداغان، زبان گنجشک، ارس، و انواع درختان دیگر، ساختار جنگلی منطقه را تشکیل می‌دهند.اما آنچه آق‌داغ را متمایز می‌کند، تنوع بی‌نظیر گیاهان مرتعی است. در گستره این منطقه، طیف وسیعی از گیاهان از جمله: چجم، شبدر، خشخاش، علف پشمکی، یملک، شیرسگ، زرد پیاز، انواع یونجه، فستوک گوسفندی، آویشن، انواع گون، درمنه، کلاه میرحسن، چوبک، گزنه، چاودار، سبزواش، جو، پنجک، دانه قناری، پونه، تره‌تیزک، کاکوتی، خاکشیر، اسپرس، تشکر، میخک، بابونه، جارو، بولاق‌اوتی، شاطرا، اسپند، دم روباهی و یولاف، همگی در کنار هم یک فرش سبز و متنوع را پدید آورده‌اند که منبع تغذیه اصلی حیات وحش منطقه است.

امنیت حیات وحش در دل طبیعتاین تنوع گیاهی، زیربنای امنیت حیات وحش در آق‌داغ است. به دلیل کوهستانی بودن و فاصله مناسب از کانون‌های جمعیتی، تراکم انسانی در این منطقه بسیار پایین است. این موضوع در کنار وجود غارهای طبیعی و پناهگاه‌های صخره‌ای، باعث شده تا منطقه به یک مأمن امن و پایدار برای گونه‌های مختلف جانوری تبدیل شود که در محیطی دور از مزاحمت‌های انسانی، به حیات خود ادامه می‌دهند.گام‌های استراتژیک در مسیر حفاظت؛ از شکار ممنوع تا منطقه حفاظت‌شدهدر بحث روند قانونی و حفاظتی این منطقه، مدیرکل محیط زیست استان اردبیل با اشاره به سیر تحول حقوقی آق‌داغ اظهار کرد: تاریخچه حفاظت از این منطقه نشان‌دهنده اراده جدی ما برای حفظ این میراث طبیعی است. آق‌داغ در سال ۱۳۷۸ ابتدا با عنوان “منطقه شکار ممنوع” در فهرست‌های حفاظتی ثبت شد، اما با توجه به پتانسیل‌های اکولوژیک بسیار بالا و ویژگی‌های منحصر‌به‌فرد زیست‌محیطی، در سال ۱۳۸۶ با تصویب شورای عالی حفاظت محیط زیست، به سطح “منطقه حفاظت‌شده” ارتقا یافت. این تغییر وضعیت، نه تنها اهمیت حقوقی منطقه را دوچندان کرد، بلکه امکان مدیریت دقیق‌تر و اعمال قوانین سخت‌گیرانه‌تر برای حفاظت از حیات وحش و پوشش گیاهی را برای ما فراهم آورد تا بتوانیم از این اکوسیستم ارزشمند در برابر هرگونه آسیب محافظت کنیم.

آق داغ قلمرو پلنگ ایرانیودود جهانبانی، کارشناس محیط زیست در خصوص این منطقه اظهار کرد: منطقه آق‌داغ به دلیل ارزش‌های زیستگاهی و قلمروهای انتخابی مهم‌ترین زیستگاه پلنگ در استان اردبیل به شمار می‌رود و آق داغ قلمرو حیاتی گونه‌های شاخصی همچون کل و بز و گراز است که طعمه اصلی پلنگ ایرانی محسوب می‌شود.

وی ادامه داد: علاوه بر پلنگ، کل و بز و کبک از جمعیت قابل توجهی در منطقه آق داغ برخوردارند، این منطقه به عنوان زیستگاه دایمی پستاندارانی چون خرس، روباه، گرگ، خرگوش، گورکن، سمور، و راسو و همچنین پرندگان شکاری متعددی نظیر دلیجه، عقاب و سنقر به شمار می رود.قرارگیری منطقه حفاظت‌شده سرخ‌آباد تحت مدیریت زنجان در جنوب آق‌داغ به لحاظ امکان تبادلات زیستی و ایجاد مناطق پشتوانه ارزش زیستگاهی کلی این دو مجموعه را دوچندان کرده است و این ویژگی‌ها سبب شده تا ارتقای سطح حفاظتی آق‌داغ به منطقه حفاظت شده و پناهگاه حیات وحش تصمیمی بنیادین و ضروری تلقی گردد.